Jahon adabiyoti xazinasida asrlar o‘tsa-da, o‘z qimmati va tarbiyaviy ahamiyatini yo‘qotmaydigan buyuk asarlar bor. Hind xalqining milliy iftixori, donishmand Valmiki tomonidan bitilgan aynan shunday durdonadir. Bugun ushbu buyuk asarning mazmun-mohiyati, undagi ezgulik va yovuzlik o‘rtasidagi kurash hamda asarning o‘zbek kitobxonlari uchun ahamiyatini tahlil qilamiz. 1-qismda biz dostonning yaratilish tarixi, syujet muqaddimasi va bosh qahramon Ramoning yoshlik yillariga to‘xtalamiz. "Ramayana" Nima Degani? Asarning Kelib Chiqishi
Agar sizga ushbu qadimiy dostonning davomi qiziq bo'lsa, haqida ma'lumot bera olaman. Sizga ko'proq qahramonlar taqdiri qiziqmi yoki ulardagi falsafiy g'oyalar ?
Ular o‘rmonda yashovchi yovuz jin ni va uning o‘g‘illarini mag‘lub etdilar. Vishvamitra ularga qudratli qurollarni o‘rgatdi. Shundan so‘ng ular Mithila shahriga yetib kelishdi. U yerda podshoh Janakaning qizi – Sita bor edi. U nihoyatda go‘zal, pokdil va dono qiz edi. Uning tug‘ilishi ham mo‘jizali edi: uni haydash paytida yer haydab yurgan podshoh yerning yorig‘ida bir qo‘ziqorin ichida topib olgan.
Podshoh Janaka Sita uchun (er tanlash marosimi) o‘tkazdi. Shart juda og‘ir edi: Shiva xudosining ulkan kamonini tor tortib, sindirish kerak edi . Hech bir shahzoda bunga qodir emasdi.
Eposning bosh g‘oyasi — (burch, adolat, qonun) tantanasidir. Unda komil inson, ideal shoh, vafodor yor va sodiq aka-uka tushunchalari yorqin obrazlar orqali ko‘rsatib berilgan. O‘zbek xalq dostonlari (masalan, "Alpomish") kabi, "Ramayana" ham xalqning mardlik, vafo va adolat haqidagi orzu-umidlarini kuylaydi. Ayodhya Podshohligi va Dasharatha Hukmronligi
Hindistonning ikki buyuk dostonlaridan biri boʻlmish "Ramayana" butun dunyo boʻylab, shu jumladan Oʻzbekiston oʻquvchilari orasida ham katta qiziqish uygʻotadi. Agar siz "Ramayana"ni oʻzbek tilida oʻqishni yoki tinglashni rejalashtirmoqda boʻlsangiz, bu qoʻllanma sizga asarning birinchi qismini tushunishda yordam beradi.
(Sumitradan) — egizaklar, Ramaning eng yaqin yordamchilari. 3. Shahzodalarning Kamoloti va Donishmand Vishvamitra
Quyida "Ramayana — Uzbek tilida, 1-qism" uchun batafsil, fokuslangan matn loyihasi (kirish, kontekst, voqealar boshi, asosiy qahramonlar va tematik tahlil) keltirilgan. Sizga bu 1-qismni kengaytirish, tarjima qilish yoki badiiy tahrir qilish kerak bo‘lsa, ayting — davom ettiraman.
Muhammad Ali tomonidan amalga oshirilgan "Ramayana" tarjimasi nafaqat adabiy, balki madaniy jihatdan ham katta ahamiyatga ega:
Serialning musiqiy bezagi, ayniqsa Ravindra Jain tomonidan yaratilgan kuylar voqealar rivojiga o'zgacha dramatik ruh bag'ishlaydi. O'zbek tilidagi dublyaj esa qahramonlarning xarakterini va falsafiy fikrlarini xalqimizga juda yaqin qilib yetkazib bergan.
Dasharatha dastlab qarshilik qildi, chunki Rama uning eng sevimli o‘g‘li edi. Ammo Vishvamitra barcha ilmlarni, jumladan, qudratli ni (ilohiy qurollar) Ramaga o‘rgatishga va’da berdi. Podshoh rozilik berdi. Rama ukasi Lakshmana bilan birga donishmand bilan yo‘lga chiqdi.
Shoh Dasharatha esa o'g'il hasrati bilan og'ir kasal bo'lib, yotib qoldi. Shunday qilib, Ayodxyaning baxti va tinchligi vaqtincha so'ndi.
Ushbu maqolada “Ramayana” dostonining birinchi qismining o‘zbek tilidagi xususiyatlari, undagi asosiy voqealar, qahramonlar va bu asarning o‘zbek madaniyati uchun ahamiyati haqida so‘z yuritiladi.
Asarning bosh g‘oyasi — , oilaviy sadoqat, burchga sodiqlik va haqiqat tantanasidir. "Ramayana" O‘zbek Tilida: Madaniy Ko‘prik
Shuningdek, ushbu qismda Rama va Sitaning uchrashuvi tasvirlanadi. Podshoh Janaka o‘z qizi Sita uchun shart qo‘yadi: kimki xudo Shivaning og‘ir kamonini ko‘tarib, unga ip taqa olsa, Sita o‘shanga turmushga chiqadi. Ko‘plab polvonlar va podshohlar buni uddalay olmaydi, biroq Rama nafaqat kamonni ko‘taradi, balki uni osonlik bilan sindirib qo‘yadi. Bu voqea Rama va Sitaning muqaddas nikohi bilan yakunlanadi.